De paashaas hoort bij Pasen door een oud volksverhaal waarin een haas paaseieren brengt of verstopt voor kinderen. Die traditie is bekend uit Duitsland en verspreidde zich later naar Nederland. Waarom juist een haas deze rol kreeg, is niet met zekerheid bekend.
Waarom een paashaas met Pasen?
De haas past bij het voorjaar, de tijd waarin Pasen valt. Hazen planten zich snel voort en worden daarom vaak verbonden met vruchtbaarheid en nieuw leven. Ook een ei kan nieuw leven voorstellen. Dat maakt de combinatie van een haas en eieren als lentesymbolen begrijpelijk.
Dat betekent niet dat bewezen is dat de paashaas rechtstreeks uit een oud lentefeest komt. De overeenkomst tussen de symbolen is een mogelijke verklaring, maar vertelt niet precies wie het verhaal van de eieren brengende haas bedacht of waarom.
Voor christenen gaat Pasen over de opstanding van Jezus. De paashaas komt niet uit het Bijbelverhaal, maar hoort bij de latere, niet-religieuze gebruiken rond het feest.
De paashaas als eierbrenger in Duitsland
In Duitse gebieden werd al in 1682 over een paashaas geschreven. In dat verhaal kon de haas gekleurde eieren leggen. Hij werd onderdeel van een gebruik voor kinderen: zij kregen te horen dat de haas de eieren bracht of verstopte.
Oorspronkelijk had de paashaas ook een opvoedkundige rol. In sommige verhalen kregen alleen kinderen die zich goed hadden gedragen eieren. Zo was de haas niet alleen een feestfiguur, maar ook een manier om kinderen aan te moedigen zich netjes te gedragen.
De traditie kwam later ook naar Nederland. Via een vertaald Duits boek was de paashaas hier in 1825 bekend. Mogelijk hebben ook mensen die vanuit Duitsland naar Nederland verhuisden het gebruik meegebracht.
Het verhaal over de lentegodin Ostara
Een bekende verklaring verbindt de paashaas met Ostara, ook wel Eostre genoemd. Volgens een verhaal veranderde deze lentegodin een vogel in een haas die gekleurde eieren kon leggen. Dat klinkt als een passende oorsprong voor de paashaas, maar het is geen bewezen geschiedenis.
Er is weinig oud bewijs voor de verering van Eostre. In een vroege beschrijving van de godin worden geen hazen of eieren genoemd. Het verband tussen de godin en de paasgebruiken werd pas later gelegd. Je kunt het verhaal daarom beter zien als een mogelijke uitleg dan als vaststaand feit.
Niet overal bracht de haas de eieren
De paashaas was niet de enige figuur in paasverhalen. In katholieke streken werd kinderen ook verteld dat kerkklokken de eieren brachten. In sommige Duitse gebieden hadden andere dieren die rol, zoals een vos of een haan.
De paashaas die je nu in Nederland ziet, met een mandje eieren of als chocoladefiguur, is dus een feestfiguur uit een lange traditie. De oudste bekende verhalen geven meer zekerheid over wat de paashaas deed dan over de vraag waarom het precies een haas moest zijn.
