Joods Pasen heet Pesach. Tijdens dit Joodse feest herdenken Joden de uittocht van de Israëlieten uit Egypte en hun bevrijding uit de slavernij. Een bekend onderdeel is de sederavond, een feestelijke maaltijd waarop het verhaal van de uittocht wordt verteld en matzes worden gegeten.
Pesach valt in het voorjaar. In Israël duurt het feest zeven dagen, buiten Israël meestal acht. Niet iedereen viert het op dezelfde manier: gebruiken verschillen per familie en geloofsgemeenschap.
Wat wordt herdacht met Joods Pasen?
Het verhaal van Pesach staat in het Bijbelboek Exodus. Daarin leven de Israëlieten als slaven in Egypte. Mozes vraagt de farao om hen te laten vertrekken, maar die weigert. Volgens het verhaal volgen er tien plagen, waarna de farao het volk laat gaan.
De naam Pesach wordt verbonden met het voorbijgaan aan de huizen van de Israëlieten tijdens de laatste plaag. Zij kregen de opdracht hun deurposten met bloed van een lam te markeren. Daarna vertrokken ze uit Egypte.
Tijdens het feest wordt dit verhaal niet alleen verteld als iets uit het verleden. Aan de sedertafel staan deelnemers ook stil bij de betekenis van vrijheid en slavernij voor zichzelf en voor anderen.
Wanneer is Pesach en hoe lang duurt het?
Pesach begint op de vijftiende dag van de Joodse maand niesan. Omdat de Joodse kalender anders werkt dan de kalender die in Nederland dagelijks wordt gebruikt, valt Pesach elk jaar op een andere datum in het voorjaar. Het feest begint bij zonsondergang op de avond vóór die datum.
In Israël duurt Pesach zeven dagen. Buiten Israël vieren veel Joden het acht dagen. Sommige liberale Joodse gemeenschappen buiten Israël houden zeven dagen aan.
De eerste en laatste feestdagen hebben voor veel gelovige Joden een bijzonder karakter. Buiten Israël gaat het in veel gemeenschappen om de eerste twee en laatste twee dagen. Daartussen liggen tussendagen, die chol hamoëd worden genoemd. Welke activiteiten en werkzaamheden mensen tijdens deze dagen vermijden, hangt af van hun traditie en persoonlijke keuzes.
Zo verloopt de sederavond
De seder is een maaltijd met een vaste volgorde. Die wordt vaak thuis met familie of vrienden gehouden, maar kan ook samen met een Joodse gemeenschap worden gevierd. In Israël is er meestal één sederavond. Buiten Israël houden veel families er twee, op de eerste en tweede avond van Pesach.
Aan tafel wordt gelezen uit de haggada, een boekje met het verhaal van de uittocht, vragen, gebeden en liederen. Kinderen hebben vaak een eigen rol: traditioneel stelt het jongste kind vier vragen over wat deze avond anders maakt dan andere avonden.
De maaltijd bestaat niet alleen uit eten. Het vertellen, vragen stellen en samen zingen horen er ook bij. Volgens de traditie worden tijdens de seder vier bekers wijn of druivensap gedronken. De precieze invulling verschilt per gezin en gemeenschap.
Matzes en andere symbolen op tafel
Tijdens Pesach eten veel Joden matzes: platte, ongezuurde broden. Ze herinneren aan de haast waarmee de Israëlieten volgens het verhaal uit Egypte vertrokken. Er was geen tijd om het deeg te laten rijzen.
Op de sederschotel liggen verschillende symbolische gerechten. De samenstelling kan verschillen, maar deze onderdelen komen vaak voor:
- Bittere kruiden: ze herinneren aan de bitterheid van de slavernij.
- Charoset: een zoet mengsel, vaak met fruit en noten. Het verwijst naar de specie waarmee de Israëlieten volgens de traditie moesten bouwen.
- Een groene groente: die wordt vaak in zout water gedoopt. Het zout water wordt onder meer verbonden met tranen.
- Een botje: dit herinnert aan het Pesachoffer dat vroeger in de tempel werd gebracht.
- Een ei: dit verwijst onder meer naar een feestoffer uit de tijd van de tempel.
Niet alles op de sederschotel wordt gegeten. De symbolen helpen om het verhaal aan tafel uit te leggen, ook aan kinderen.
Wat eten Joden niet tijdens Pesach?
Veel Joden eten en bewaren tijdens Pesach geen chameets. Daarmee worden producten bedoeld van bepaalde graansoorten die met water in aanraking zijn gekomen en hebben kunnen rijzen. Gewoon brood, veel pasta en veel gebak vallen daar bijvoorbeeld onder.
Voor het feest maken families daarom vaak hun huis schoon en verwijderen ze chameets uit de keuken. Sommige mensen gebruiken tijdens Pesach ook apart servies en keukengerei. Er zijn speciale producten te koop die geschikt zijn voor Pesach.
De regels zijn niet voor iedereen gelijk. Binnen sommige Joodse tradities worden ook peulvruchten en bepaalde andere producten, zoals rijst, tijdens Pesach vermeden. Andere gemeenschappen eten die wel. Ook bij matzes letten mensen die de voedselregels volgen erop dat ze geschikt zijn voor Pesach.
Het verschil tussen Pesach en christelijk Pasen
Pesach is een Joods feest over de uittocht uit Egypte. Met christelijk Pasen wordt de opstanding van Jezus gevierd. De feesten hebben een historische band en vallen soms in dezelfde periode, maar ze hebben ieder hun eigen betekenis en gebruiken.
Veelgestelde vragen over Joods Pasen
Tot welke godsdienst behoort Pesach?
Pesach is een feest binnen het jodendom. Het wordt door Joden wereldwijd gevierd, al verschilt de manier van vieren per persoon en gemeenschap.
Waarom worden er matzes gegeten?
Matzes herinneren aan het ongezuurde brood dat de Israëlieten volgens het verhaal meenamen toen ze haastig uit Egypte vertrokken. Tijdens Pesach vervangen ze voor veel Joden gewoon brood.
Is Pesach een vrije dag in Nederland?
Pesach is geen algemeen erkende feestdag in Nederland en geeft niet automatisch recht op een vrije dag. Wie vrij wil nemen voor de viering, kan daarover afspraken maken met de werkgever of school.
Hoe wens je iemand een fijn Pesach?
Je kunt bijvoorbeeld ‘fijn Pesach’ zeggen. Ook de Hebreeuwse wens ‘chag sameach’, die ‘vrolijk feest’ betekent, wordt gebruikt.
Wil je iemand uitnodigen voor een maaltijd tijdens Pesach? Vraag dan welke voedselregels diegene volgt. Zo kun je rekening houden met de gebruiken die voor je gast bij dit feest horen.
