Grieks Pasen is de viering van de opstanding van Jezus Christus volgens de Grieks-orthodoxe traditie. Het feest valt soms op dezelfde zondag als Pasen in Nederland, maar vaak op een andere datum. Rode eieren, een kerkdienst rond middernacht en een feestmaaltijd met familie horen bij de bekendste gebruiken.
In Griekenland is Pasen een van de belangrijkste feestdagen van het jaar. Ook Griekse gemeenschappen buiten Griekenland vieren het feest, al kunnen de gebruiken per familie en plaats verschillen.
Wanneer valt Grieks Pasen?
Grieks Pasen valt elk jaar op een zondag in het voorjaar. De datum verschilt van jaar tot jaar. Dat komt doordat de Grieks-orthodoxe Kerk voor de paasdatum een andere kalenderberekening gebruikt dan de kerken die in Nederland doorgaans worden gevolgd.
Voor die berekening gebruikt de orthodoxe traditie de juliaanse kalender. Westerse kerken gebruiken de gregoriaanse kalender. Ook de berekening van de volle maan die voor de paasdatum meetelt, verschilt. Het gaat daarbij om een kerkelijke berekening, niet simpelweg om de volle maan die je aan de hemel ziet.
Daardoor valt orthodox Pasen geregeld later dan het westerse paasfeest. Soms vallen de data samen. Het verschil is niet elk jaar even groot.
De dagen voor Grieks Pasen
De week voor Pasen heet in Griekenland de Goede Week. Voor veel mensen staan die dagen in het teken van kerkdiensten, voorbereiding en tijd met familie. Winkels en straten worden in sommige plaatsen versierd voor het feest.
Op Witte Donderdag verven veel gezinnen eieren rood. De kleur verwijst naar het bloed van Christus en het ei staat voor nieuw leven. Vaak worden ook zoete paasbroden gebakken, zoals tsoureki, een gevlochten brood dat soms met een rood ei wordt versierd.
Op Goede Vrijdag is de sfeer meestal ingetogen. In veel plaatsen wordt een met bloemen versierde baar, de epitafios, in een processie door de straten gedragen. Die baar verwijst naar de begrafenis van Jezus. Mensen lopen mee of kijken langs de route toe.
De paasnacht en de groet op paaszondag
Op zaterdagavond gaan veel mensen naar de kerk voor de opstandingsdienst. Ze nemen een kaars mee, die rond middernacht wordt aangestoken. Het licht wordt van persoon tot persoon doorgegeven. Buiten de kerk klinken dan vaak kerkklokken en soms ook vuurwerk of knallen. Hoe uitbundig dat gebeurt, verschilt per plaats.
Na de aankondiging van de opstanding begroeten mensen elkaar met Christos anesti, wat betekent: Christus is opgestaan. Het antwoord is Alithos anesti, oftewel: hij is werkelijk opgestaan. Die groet hoor je ook op paaszondag en in de periode daarna.
Na de dienst gaan families vaak naar huis voor een maaltijd. Voor wie heeft gevast, is dit het moment waarop weer vlees en andere dierlijke producten op tafel kunnen komen. Een bekend gerecht is magiritsa, een soep die traditioneel met lamsvlees en orgaanvlees wordt gemaakt. Niet ieder gezin kiest voor hetzelfde gerecht.
Rode eieren en de maaltijd op paaszondag
Op paaszondag komen families en vrienden vaak samen voor een lange maaltijd. Lam is een bekend onderdeel daarvan, soms aan een spit geroosterd. Wat er verder op tafel staat, verschilt per streek en gezin. Ook mensen die geen vlees eten kunnen deelnemen: de maaltijd draait vooral om het samen vieren.
De rode eieren worden niet alleen ter versiering gebruikt. Bij het spel tsougrisma tikken twee mensen hun ei tegen elkaar. Wie een ei overhoudt waarvan de schaal niet is gebroken, zou geluk hebben. Tijdens het tikken zeggen deelnemers vaak de paasgroet tegen elkaar.
Tsoureki wordt rond Pasen gegeten en ook aan familie of vrienden gegeven. Het zoete brood is zacht en gevlochten. Soms zit er een rood ei in het deeg, maar dat is niet bij elk brood zo.
Lokale paasgebruiken in Griekenland
Niet overal ziet de viering er hetzelfde uit. Op Corfu is het bijvoorbeeld bekend dat op zaterdag aardewerken potten vanaf balkons worden gegooid. Mensen verzamelen zich om dat gebruik te bekijken. Het vindt plaats op specifieke plekken en tijden, niet bij ieder huis op het eiland.
Op sommige andere plekken zijn er processies, muziek of vuurwerk rond de kerkdiensten. Vooral bij drukke vieringen kunnen straten tijdelijk afgesloten zijn. Vuurwerk kan veel lawaai maken en gevaarlijk zijn als je te dicht bij de afsteekplek staat.
Veelgestelde vragen over Grieks Pasen
Is Grieks Pasen hetzelfde als orthodox Pasen?
Grieks Pasen is de viering van Pasen binnen de Grieks-orthodoxe traditie. Andere orthodoxe kerken vieren Pasen doorgaans op dezelfde datum, maar kunnen eigen plaatselijke gebruiken hebben.
Is paasmaandag een vrije dag in Griekenland?
Ja, paasmaandag is een officiële feestdag in Griekenland. Overheidskantoren en veel andere werkplekken zijn dan gesloten. Winkels, restaurants en toeristische voorzieningen kunnen hun eigen openingstijden hebben.
Kun je als bezoeker een paasdienst bijwonen?
Ja, bezoekers kunnen doorgaans een Grieks-orthodoxe kerk binnengaan. Kleed je rustig en respectvol en volg de aanwijzingen in de kerk. Tijdens de dienst kan het druk zijn, vooral rond middernacht.
Wordt Grieks Pasen ook buiten Griekenland gevierd?
Ja. Grieks-orthodoxe gemeenschappen vieren het feest ook in andere landen. De kerkdiensten en familiegebruiken zijn herkenbaar, al kan de viering lokaal anders zijn ingericht.
Ben je tijdens Grieks Pasen in Griekenland, dan kun je de feestelijke sfeer op verschillende momenten meemaken: bij een processie op vrijdag, met een kaars tijdens de paasnacht of rond de maaltijd op paaszondag.
